« Βλέπεις» ότι βλέπουμε ;

Προσωπική εμπειρία του κάθε μέλους της ομάδας, σχετικά με την εθνογραφική ερευνά. 

 

Νικολέτα Καρατζόγλου

   «  Η δική μου εμπειρία ξεκινά από την αρχή του ερευνητικού project που είχαμε αναλάβει. Πρώτο βήμα, η επιλογή του θέματος της εργασίας, όπου σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα μέλη καταλήξαμε στην έρευνα των αισθήσεων από την «οπτική» ενός τυφλού ανθρώπου. Θεωρήσαμε ενδιαφέρον να ανακαλύψουμε το άγνωστο για εμάς. Πώς, λοιπόν, αντιλαμβάνονται τα άτομα με οπτική αναπηρία την πόλη και ποια η εμπειρία τους στις καθημερινές διαδικασίες μέσα στην πόλη. Έχοντας βρει την βασική βιβλιογραφική πηγή, την διατριβή της Ευαγγελίας Χαρίδη, και έχοντας προχωρήσει στην ανάγνωση σημαντικού μέρους του κειμένου, άρχισα να αντιλαμβάνομαι πράγματα που μέχρι τώρα δεν είχα συνειδητοποιήσει. Γεννιόντουσαν απορίες για πράγματα που ένας φυσιολογικός άνθρωπος θεωρεί αυτονόητα, και με τον όρο φυσιολογικός αναφέρομαι στην φυσιολογική όραση, χωρίς μερική ή ολική απώλεια. Το πιο σημαντικό που θυμάμαι να αναρωτιέμαι, είναι τα χρώματα. Πώς ένας τυφλός άνθρωπος αντιλαμβάνεται τα χρώματα και τα συναισθήματα που αυτά προκαλούν μέσω της οπτικής διέγερσης; Αμέσως μετά την οργάνωση για τα ραντεβού με τα συνεντευξιαζόμενα πρόσωπα και την έρευνα στο πεδίο, την σχολή τυφλών, έπρεπε να δημιουργήσουμε τα ερωτηματολόγια με εύστοχες ερωτήσεις που θα απαντούσαν στα ερευνητικά ερωτήματα που είχαμε θέσει. Δυσκολεύτηκα να κρατήσω το επίκεντρο των ερωτήσεων στα ερευνητικά ερωτήματα καθώς συνεχώς μου γεννιόντουσαν απορίες για την καθημερινή διαβίωση. Η διαδικασία της συνέντευξης ήταν εξαιρετική, τόσο λόγω της ευγενικής προσέγγισης και αντιμετώπισης που λάβαμε από τα μέλη του Κ.Ε.Α.Τ, όσο και λόγω της δικής μου πρωτόγνωρης εμπειρίας. Στην διάρκεια της συνέντευξης με την φιλόλογο του κέντρου αποκατάστασης τυφλών, μας δόθηκε η δυνατότητα να συναντήσουμε μια κοπέλα η οποία αντιμετωπίζει οπτική αναπηρία και στην οποία θα μπορούσαμε να θέσουμε ερωτήσεις σχετικά με την εμπειρία της. Τα συναισθήματα μου ήταν ανάμεικτα, γιατί ενώ χαιρόμουν που θα μάθαινα πως πραγματικά επιβιώνει ή απλά ζει ένας τυφλός, αγχωνόμουν για την στάση που θα έπρεπε να έχω απέναντι της. Θα θυμάμαι για πάντα να ακούω την φιλόλογο να γελάει κατά την διάρκεια του τηλεφωνήματος με την κοπέλα και να της εξηγεί πως θα μπορέσει να μας αναγνωρίσει. Ενώ, λοιπόν, ένας άνθρωπος που διατηρεί φυσιολογικά την όραση του αντιμετωπίζει δυσκολίες του που θα συναντήσει έναν φίλο του ή έναν συγγενή, την ίδια στιγμή ένας τυφλός αναρωτιέται πως θα αναγνωρίσει κάποιον που δεν έχει «δει» ποτέ. Σε αυτό το σημείο έμμεσα απαντάται το ερώτημα του ότι οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν προβλήματα όρασης αισθάνονται με τον δικό τους τρόπο και αναγνωρίζουν. Άλλοι χρησιμοποιούν την φωνή, άλλοι χρησιμοποιούν τον ήχο των βημάτων, ενώ άλλοι την μυρωδιά ή τον αέρα. Τα χρώματα δεν υπάρχουν στην μνήμη πάρα μόνο στην φαντασία. Ολοκληρώνοντας την συνέντευξη με την Σταθούλα, έμαθα πως οι άνθρωποι είναι ίδιοι παρά την διαφορετικότητα που θα υφίσταται για πάντα. Αισθάνθηκα πως πρέπει να εκτιμάμε την ζωή, αλλά παράλληλα πως το ίδιο εκτιμάνε και εκείνοι την ζωή. Η απώλεια όρασης δεν συνεπάγεται και δεν πρέπει να συνεπάγεται απώλεια ζωής. Όντας στο τελευταίο βήμα, το οποίο ήταν το στήσιμο της εργασίας, με την σύνδεση των κομματιών και την συγγραφή του κειμένου, προσπάθησα να αφήσω έξω το ρομαντικό συναίσθημα και να αντιμετωπίσω την συγγραφή υπό τον έλεγχο της ανθρωπολογικής οπτικής, διατηρώντας ωστόσο την υποκειμενικότητα μου ».

Κωνσταντίνα Τσουτσλή

   «  Ναι, όταν επιλέξαμε  το θέμα με τα αλλά δυο μέλη της ομάδας μου ήμουν πολύ σφιγμένη. Διαλυμένη με την σκέψη ότι υπάρχουν χιλιάδες άτομα βυθισμένα στο σκοτάδι για πάντα. Πήρα μια βαθιά ανάσα και απάντησα θετικά και για την επιλογή του θέματος αλλά και για την επίσκεψη στην σχολή. Στην αρχή ήμουν βαθύτατα προκατειλημμένη. Σε μια συζήτηση με έναν τυφλό δεν τολμούσα να χρησιμοποιήσω λέξεις όπως βλέπω, παρατηρώ, «τυφλός» κτλ. και αν τυχόν τις χρησιμοποιούσα θα ζητούσα συγνώμη κατευθείαν λέγοντας πως δεν το σκέφτηκα. Όλες αυτές οι σκέψεις για να μου επιβεβαιώσουν μέσα από την εργασία ότι ο τυφλός έχει εξοικειωθεί βαθύτατα με την τύφλωση του και μπορεί άνετα και χρησιμοποιεί ή ακούει την λέξη τυφλός όπως κάθε άλλη λέξη και την λέξη βλέπω για να δείξει τον διαφορετικό τρόπο του βλέπω: μυρίζω, ψάχνω. Έφτασα στο τέλος αυτού του πρότζεκτ για να καταλάβω πως αν τυχόν προσπαθήσει ο οποιοσδήποτε από εμάς να καθοδηγήσει έναν τυφλό, του μιλήσει, τον βοηθήσει  και ο τυφλός αρνηθεί να μην απογοητευτεί. Τα άτομα με προβλήματα όρασης είναι και αυτοί άνθρωποι όπως όλοι με προτερήματα και ελαττώματα. Οι περισσότεροι όμως τυφλοί αποδέχονται την βοήθεια που τους προσφέρουμε και μια άσχημη εμπειρία δικιά τους μπορεί εύκολα να ξεχαστεί.  Είπα στον εαυτό μου λοιπόν μετά από όλο αυτό που βίωσα, πως αν τυχόν συναντήσω ξανά κάποιον με πρόβλημα όρασης δεν θα αισθανθώ καθόλου αμήχανα. Αντίθετα, θα αποδεχτώ την ιδιαιτερότητα δίχως σκέψη ».

Αθανασία Καλαμποκά

  «  Από την αρχή έως το τέλος που εξαμήνου η οπτική μου στο θέμα αυτό καθώς και οι απόψεις μου πέρασαν από διάφορα στάδια. Στην αρχή μέχρι και την πραγματοποιήση της έρευνας επικρατούσε ένα άγχος . Το άγχος αυτό πήγαζε απο την ελλειπή ενημέρωση που υπήρχε πάνω στο θέμα , αλλά και από το φόβο να μην ειπωθεί κάτι λάθος. Η δική μου σκέψη ήταν να μη πω κάτι που θα προσβάλλει , θα είναι λάθος και στερεοτυπικό. Πίστευα πως τα κυριότερα θέματα που θα αντιμετωπίζουν τα άτομα με οπτική αναπηρία, θα αφορά το ρατσισμό που βιώνουν , τις καθημερινές δυσκολίες σε απλά πράγματα , όπως είναι η διαδρομή για το σπίτι τους. Έτσι στη διαδικασία αναστοχασμού ,για την εγγραφή της εργασίας ήταν που αντιλήφθηκα , το πόσο βαθιά ριζωμένα μπορεί να είναι κάποια κοινωνικά στερεότυπα , όσο και να νομίζεις ότι τα έχεις αποβάλλει και όσο δεν τα επιθυμείς. Καθώς τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν είναι πιο ουσιαστικά , αφορούν τη πρόσβαση σε εκπαιδευτικό υλικό, σε δομές και τη κίνηση στη πόλη. 

  Στο τέλος η οπτική που διαμόρφωσα για το θέμα κατέληξε να είναι πιο ουσιαστική. Το σίγουρο είναι ότι απέκτησα εκτός από επιπλέον γνώσεις, και κάποιες δεξιότητες. Να προσπαθώ να ακούω ως «ανθρωπολόγος » έχοντας αφαιρέσει, όσο είναι δυνατό, τις απόψεις μου και τις ριζωμένες προκαταλήψεις , αλλά και να αντιλαμβάνομαι βαθύτερα κρυμμένα νοήματα. Κάνοντας αυτήν την τελική δημοσίευση σαν ένα επίλογο, έγινε κατανοητό για εμένα, αρχικά, ότι ο κάθε "ανθρωπολόγος", παρόλο που λαμβάνει τα ίδια ερεθίσματα σε ένα πεδίο έρευνας ,η ερμηνεία τους εντέλει μπορεί να είναι τόσο διαφορετική , αλλά και επίσης ότι μπορεί να υπάρχουν τόσα κρυφά νοήματα ακόμα και πίσω από τη χρήση απλών λέξεων ».