Μέσα από τα μάτια των τυφλών

 Μέσα από τα μάτια των τυφλών

Το συγκεκριμένο project πραγματοποιήθηκε στα πλαίσια του μαθήματος «Εθνογραφία και Πόλη, Κινήματα και Πολιτιστικές Βιομηχανίες» από το τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών σπουδών (Β.Σ.Α.Σ) του Πανεπιστημίου Μακεδονίας. Χειμερινό Εξάμηνο 2020-2021.  

Το περιεχόμενο του project αποτελεί προϊόν έρευνας και προσωπικής δημιουργίας των φοιτητριών Καλαμποκά Αθανασία, Καρατζόγλου Νικολέτα, Τσουτσλή Κωνσταντίνα και όχι προϊόν λογοκλοπής. Τα πνευματικά δικαιώματα και οι φόρμες συναίνεσης αναζητήθηκαν όπου ήταν απαραίτητο.

Η συγκεκριμένη εργασία με τίτλο «Μέσα από τα μάτια των τυφλών» πραγματεύεται την αντίληψη της πόλης από τα άτομα με οπτική αναπηρία και αποτελεί μία εθνογραφική έρευνα που έλαβε χώρα στη σχολή τυφλών Θεσσαλονίκης. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε τον Δεκέμβριο του 2021 και συγκεκριμένα η πρώτη συνάντηση έγινε στις 30 Νοεμβρίου και η δεύτερη συνάντηση έγινε στις 2 Δεκεμβρίου.

Καθ’ όλη την διάρκεια της επιτόπιας έρευνας που πραγματοποιήσαμε παρευρισκόμασταν στην σχολή τυφλών Θεσσαλονίκης, ένα κτίριο που στεγάζεται στην οδό Βασιλίσσης Όλγας στην περιοχή του Φαλήρου. Η σχολή τυφλών αποτελεί παράρτημα της Αθήνας και έχει πλέον μετονομαστεί σε Κέντρο Εκπαίδευσης και Αποκατάστασης Τυφλών (Κ.Ε.Α.Τ.) Στόχος της εργασίας και του ερευνητικού project είναι να απαντηθούν τα ερευνητικά ερωτήματα που τέθηκαν εξαρχής αναφορικά με τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν αυτά τα άτομα στην καθημερινότητά τους μέσα στην πόλη, αλλά και γενικά στις δημόσιες δομές και χώρους. Το πως βιώνουν την καθημερινότητα μέσα από τα δικά τους μάτια, τη δική τους εμπειρία. Επιπρόσθετα, θεωρούμε σημαντικό να αποδώσουμε τις νέες και πρωτόγνωρες πληροφορίες και εμπειρίες, τις οποίες αποκομίσαμε με τη βοήθεια των μελών της Σχολής τυφλών. Τα στοιχεία που αποκομίσαμε λήφθηκαν μέσω τεχνικών συλλογής δεδομένων όπως η εθνογραφική παρατήρηση, η συνέντευξη και το φωτογραφικό υλικό. Φυσικά, πολύ βασικό υποστηρικτικό υλικό για το θεωρητικό πλαίσιο της έρευνας, αντλήσαμε από το θεωρητικό κείμενο της Ευαγγελίας Χαρίδης, μία διατριβή του 2016, " Μέσα από τα μάτια των τυφλών, μια ανθρωπολογική ερμηνεία της όρασης".

Ξεκινώντας, είναι σημαντικό να κάνουμε μια μικρή αναφορά στον διαχωρισμό μεταξύ των όρων «τυφλός» και «άτομο με πρόβλημα όρασης». Η σκέψη αυτή πηγάζει από την διατριβή της ανθρωπολόγου, η οποία φανερώνει από την αρχή την προτίμησή της για τον όρο «τυφλός». Πολλά άτομα, μάλιστα, αναφέρει ότι επιλέγουν να αυτοαποκαλούνται τυφλά, ενώ παράλληλα για τον όρο «άτομα με προβλήματα όρασης», θεωρεί ότι είναι μια προσπάθεια μετατόπισης της προσοχής από το πρόβλημα στο άτομο. Τι πιστεύει όμως ένας άνθρωπος που είναι τυφλός; Σύμφωνα με τον κύριο Καρβελά Γεώργιο, υπεύθυνος της διεύθυνσης του ΚΕΑΤ της Θεσσαλονίκης, και άτομο με μειωμένη όραση από το ένα του μάτι (κάτι το οποίο φανερώνει τη βιωματική εμπειρία του), ο όρος ‘άτομα με οπτική αναπηρία» μπορεί να σταθεί καλύτερα από τον όρο «με προβλήματα όρασης». Θεωρεί πως συμπεριλαμβάνει όλο το φάσμα της οπτικής αναπηρίας, δηλαδή από έναν άνθρωπο ο οποίος στερείται σε ένα βαθμό της όρασής του, βλέπει αρκετά καλά, αλλά ανήκει στα άτομα με οπτική αναπηρία, μέχρι και έναν ολικά τυφλό.

Στη συνέχεια, πρέπει να θίξουμε το ζήτημα των καθημερινών δυσκολιών των ατόμων με οπτική αναπηρία. Αν και απλό για έναν βλέποντα, η προσβασιμότητα του ατόμου αποτελεί το μεγαλύτερο πρόβλημα στην καθημερινότητα αυτών των ατόμων. Η κίνηση, αφορά τις διαδρομές στη γειτονιά, στις υπηρεσίες, δημόσιες και μη, στα σχολεία κ.α. τα οποία σχετίζονται άμεσα με τις υποδομές και την μέριμνα που σαν κράτος δεν παρέχουμε στον μέγιστο δυνατό βαθμό. Τα παρκαρισμένα οχήματα, τα αυθαίρετα τραπεζοκαθίσματα από καφέ και εστιατόρια αλλά και οι κατεβασμένες τέντες εμποδίζουν τις μετακινήσεις και μπορεί να προκαλέσουν ακόμη και ατυχήματα.  Η προσβασιμότητα εκτός από την κίνηση αφορά και την πρόσβαση στο εκπαιδευτικό υλικό, γενικότερα στην εκπαίδευση, στην ενημέρωση, όπως χαρακτηριστικά αναφέρει οι άνθρωποι με κανονική όραση μπορούν να πάρουν ένα βιβλίο να το ανοίξουν, να μπουν σε μία ιστοσελίδα, να διαβάσουν μία ταμπέλα στο δρόμο, όλες αυτές λοιπόν τις υπηρεσίες δεν μπορεί να τις έχει ένα άτομο με οπτική αναπηρία. Αδιαμφισβήτητα, τα περιθώρια αλλαγών είναι ορατά τόσο σε προσωπικό όσο και σε κοινωνικό επίπεδο μέσω της πολιτείας. Το πιο βασικό είναι οι οδηγοί όδευσης τυφλών οι οποίοι είναι πολύ εξυπηρετικοί και αναγκαίοι για αυτούς, τα οποία είναι τα ανάγλυφα πλακάκια, τοποθετημένα στο κέντρο ενός πεζοδρομίου πάνω και στο οποίο τοποθετείται το λευκό μπαστούνι. Η τοποθέτηση επίσης «οδηγών»/ ηχητικών ενδείξεων στα φανάρια εξυπηρετούν πάρα πολύ ώστε να μπορούν να περνάνε τους δρόμους με ασφάλεια όπου υπάρχουν διαβάσεις, ενώ ακόμη η τοποθέτηση σε διάφορες υπηρεσίες πινακίδων βασικών πληροφοριών σε γραφή braille θεωρείται απαραίτητη αλλαγή. Ο καθένας μπορεί να βοηθήσει με πολύ απλούς τρόπους στη καθημερινότητα του, αλλάζοντας κάποιες συμπεριφορές και συνήθειες. 

Βιογραφικό 

Η ομάδα μας, η οποία επιμελήθηκε την εργασία αποτελείται από την Καλαμποκά Αθανασία, Καρατζόγλου Νικολέτα και Τσουτσλή Κωνσταντίνα. Και οι τρεις φοιτούμε στο τμήμα Βαλκανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών, και διανύουμε το Ε' εξάμηνο του τρίτου έτους, στα 20 έτη μας.

Βιβλιογραφία

Ευαγγελία Χαρίδη , Μάιος 2016, Μέσα από τα μάτια των τυφλών, μία ανθρωπολογική ερμηνεία της όρασης. Διδακτορική Διατριβή ( online). Αθήνα: Πάντειο Πανεπιστήμιο. Διαθέσιμο στο: https://thesis.ekt.gr/thesisBookReader/id/39111#page/1/mode/2up (Πρόσβαση 30 Δεκεμβρίου 202)